Nemačka je decenijama obećana zemlja za radnike sa Balkana, a jedno od najčešćih pitanja koje prati odlazak u inostranstvo jeste – koliko dugo moram raditi da bih ostvario pravo na penziju? Dok su mnogi ubeđeni da su potrebne decenije staža, istina je da nemački sistem socijalnog osiguranja nudi mogućnost ulaska u penzioni sistem nakon relativno kratkog perioda. Međutim, važno je razumeti da „pravo na penziju“ ne znači automatski i „visoku penziju“.
Minimalni staž osiguranja: Čuvena barijera od pet godina
Osnovno pravilo nemačkog zakonskog penzionog osiguranja, poznatog kao Deutsche Rentenversicherung, glasi da je minimalni period čekanja, odnosno kvalifikacioni period, tačno pet godina. Tek nakon što sakupite 60 meseci doprinosa, zvanično postajete kandidat za nemačku penziju.
Ovaj period ne mora biti ispunjen isključivo radom. U pet godina staža mogu se uračunati:
- Periodi zaposlenja tokom kojih su plaćani doprinosi.
- Vreme provedeno u odgoju dece (često se priznaju određene godine po detetu).
- Periodi nege bliskih srodnika.
- Vreme tokom kojeg ste primali određene socijalne naknade, poput nadoknade za bolovanje.
Kako se izračunava visina penzije nakon pet godina
Mnogi se iznenade kada vide cifru na svom prvom zvaničnom izveštaju o penziji. U Nemačkoj se penzija ne računa samo na osnovu godina staža, već primarno na osnovu sakupljenih penzionih bodova, takozvanih Entgeltpunkte.
Jedan penzioni bod dobijate ako u toku jedne kalendarske godine zaradite tačno onoliko koliki je prosek plate svih osiguranika u Nemačkoj. Ako zarađujete više od proseka, dobijate više od jednog boda; ako zarađujete manje, dobijate srazmerno manje. Trenutna vrednost jednog penzionog boda iznosi nešto manje od 40 evra mesečne penzije.
Ako radite pet godina i svake godine zarađujete prosečnu platu, sakupićete pet bodova. Gruba računica bi izgledala ovako: 5 bodova x 39,32 evra (trenutna vrednost boda) = 196,60 evra mesečno.
Važno je naglasiti da je ovo iznos pre odbitka za zdravstveno osiguranje i osiguranje za negu, koji se i penzionerima naplaćuju.
Faktori koji utiču na konačan iznos
Iznos koji ćete dobijati nije fiksiran zauvek. Nemačka vlada redovno vrši prilagođavanje penzija u skladu sa ekonomskim kretanjima i inflacijom. Takođe, na iznos utiče i tip penzije. Ako se odlučite za prevremeni odlazak u penziju, čak i sa ispunjenih pet godina staža, suočićete se sa trajnim odbicima.
Postoji i razlika između rada u zapadnom i istočnom delu Nemačke, mada se te vrednosti bodova poslednjih godina gotovo potpuno izjednačavaju. Ključni savet za sve radnike je da redovno proveravaju svoj Renteninformation – dokument koji Deutsche Rentenversicherung šalje poštom svim osiguranicima starijim od 27 godina koji imaju barem pet godina staža.
Priznavanje staža između država: Međunarodni sporazumi
Mnogi radnici iz Bosne i Hercegovine, Srbije ili Crne Gore brinu da li će im se rad u domovini „izgubiti“. Srećom, Nemačka ima potpisane međudržavne sporazume o socijalnom osiguranju sa većinom zemalja bivše Jugoslavije.
To znači da se godine staža mogu sabirati kako bi se ispunio onaj minimalni uslov od pet godina. Na primer, ako ste radili tri godine u Srbiji i dve godine u Nemačkoj, ispunili ste uslov od pet godina i možete tražiti nemačku penziju za te dve godine rada u Nemačkoj. Svaka država će vam isplatiti srazmerni deo penzije za period koji ste proveli radeći na njenoj teritoriji.
Da li je pet godina dovoljno za dostojanstven život
Odgovor je, nažalost, negativan. Penzija ostvarena nakon samo pet godina rada u Nemačkoj najčešće služi samo kao dodatak primanjima. Ona nikako ne može pokriti osnovne životne troškove, s obzirom na to da su troškovi stanovanja i hrane u Nemačkoj visoki.
Zato se mnogi radnici odlučuju za dodatne vidove štednje, poput Riester-Rente ili privatnih penzionih planova, kako bi obezbedili sigurniju starost. Zakonska penzija je zamišljena kao osnovna zaštita, ali njena puna snaga dolazi tek nakon 35 ili 45 godina staža, kada se ostvaruje pravo na „punu“ penziju bez odbitaka.
Zaključak
Nemački sistem nudi sigurnost i preciznost, ali i jasnu poruku da visina penzije direktno zavisi od vašeg doprinosa zajednici. Pet godina rada jeste minimalna ulaznica u ovaj sistem, ali rezultira skromnim mesečnim primanjima koja su više simbolična nego dovoljna za život. Ipak, posedovanje prava na nemačku penziju, makar i u malom iznosu, predstavlja značajnu stavku u finansijskom planu za starost, naročito zbog stabilnosti valute i redovnih usklađivanja. Radnici treba da budu informisani i da redovno prate svoje doprinose kako bi izbegli neprijatna iznenađenja u budućnosti. Pametno planiranje karijere i staža najbolji je put do bezbrižne penzije, bez obzira na to gde odlučite da provedete svoje pozne godine. Svaki mesec uplaćenih doprinosa u Nemačkoj je investicija koja se na kraju isplati, ali zahteva realna očekivanja.
