Nedavna istraživanja o srpskom kulturnom nasleđu u dijaspori otkrivaju zabrinjavajuće stanje u kojem se nalazi bogata kulturna baština Srba širom sveta. Srpski profesori upozoravaju da je kulturno nasleđe koje su Srbi stvarali tokom gotovo dva veka u različitim delovima sveta u ozbiljnoj opasnosti od propadanja zbog neadekvatne brige i očigledne neaktivnosti u očuvanju.
Prema nekim procenama, Srbi su prisutni u više od 50 zemalja širom sveta, a njihova materijalna i duhovna kultura je prisutna u brojnim oblicima, uključujući eparhije Srpske pravoslavne crkve, svetovne zadužbine, škole, biblioteke, i kulturne organizacije. Pored toga, Srbi u dijaspori izdaju desetine časopisa i knjiga godišnje na srpskom jeziku, dok kulturno-umetničke manifestacije i društva neguju srpsku muziku i folklor.
Međutim, uprkos ovom bogatstvu, stručnjaci ističu da postoji ozbiljan nedostatak institucionalne podrške i materijalnih sredstava za očuvanje ovog nasleđa. Prema rečima istraživača, stanje srpskog kulturnog nasleđa u inostranstvu zahteva širi pristup i ozbiljniji angažman nadležnih institucija. Materijalni resursi su neophodni za pravilno dokumentovanje, digitalizaciju i očuvanje kulturnih dobara, a trenutno stanje se opisuje kao ozbiljno zapostavljeno i neodgovarajuće za očuvanje nacionalnog identiteta.
Profesor Aleksandar Milanović sa Filološkog fakulteta u Beogradu, koji je istraživao status srpskog jezika i ćirilice u Americi, naglašava da srpska pisana baština u SAD, koja se razvijala od sredine 19. veka, trenutno propada zbog neadekvatne pažnje i nebrige. On i koleginica Jelena Vujić, koji su proučavali status srpskog jezika u Americi, beleže da je srpski jezik podložan značajnom uticaju engleskog jezika, što se ogleda u anglicizmima i promjenama u jezičkoj strukturi.
Osim jezičkih pitanja, istraživači su primetili da srpska imena i prezimena brzo nestaju iz upotrebe među prvim generacijama iseljenika. Takođe, identitetska pitanja, kao što su nazivi srpskih institucija u dijaspori, takođe pokazuju promene koje odražavaju prilagođavanje srpskog identiteta u novim sredinama.
Narodna biblioteka Srbije je zadužena za očuvanje bibliotečke građe van granica zemlje, ali se i dalje suočava sa izazovima poput nedostatka jasne koncepcije i nedostatka finansijskih sredstava. Ova građa, koja je dragocena za razumevanje srpske kulture i tradicije, često je zanemarena zbog loših zakonskih regulativa i nedostatka stručnjaka.
Profesor Milanović najavljuje da će Savet za srpski jezik, na čijem je čelu, kao jedan od prioriteta imati zaštitu jezika i pisma u dijaspori. Savet će preporučiti Vladi da poveća institucionalnu podršku i angažovanje relevantnih ministarstava i stručnjaka kako bi se obezbedilo očuvanje srpskog jezika i kulturnog identiteta u inostranstvu.
Za očuvanje srpskog kulturnog nasleđa i identiteta, stručnjaci naglašavaju potrebu za multidisciplinarnim pristupom, uključujući bibliotekare, arhiviste, istorčare, i druge stručnjake. Sa odgovarajućom podrškom i resursima, moguće je očuvati i unaprediti kulturnu baštinu srpskog naroda u dijaspori, koja je ključna za očuvanje nacionalnog identiteta i kulturnog nasleđa.
